MHMT Linux el kitabı
MHMT Linux, Debian 13 "trixie" tabanlı, KDE Plasma masaüstlü bir sistemdir. Bu sayfa internetsiz de açılır.
İçindekiler: Uygulamalar · Güncelleme · Anlık görüntüler ve geri dönüş · Grafik kartı (NVIDIA) · Güvenlik ve gizlilik · Kısayollar · Terminal · Sorun bildirme · Ayrıntılı uygulama belgesi
Uygulamalar
Menü › MHMT Merkezi › Uygulamalar: listeden işaretle, Uygula'ya bas, parolanı gir.
- [Debian] uygulamalar sistem paketidir. Kurulum USB'sinde olduğu için internetsiz de kurulur ve sistemle birlikte güncellenir.
- [Flatpak] uygulamalar Flathub'dan iner, internet ister. İnternet yoksa "sırada" kalır, bağlanınca kendiliğinden kurulur.
Terminalden de yapılabilir:
mhmt uygulama ara foto
sudo mhmt uygulama kur gimp steam
sudo mhmt uygulama kaldir discord
Başlatıcıya (Alt+Boşluk) bir uygulamanın adını yazınca, kurulu değilse "kur" önerisi çıkar.
Güncelleme
- Güvenlik güncellemeleri arka planda kendiliğinden kurulur.
- Diğer her şey senin onayınla gelir. Discover, MHMT Merkezi › Bakım › Güncelle ya da terminalde:
sudo mhmt guncelle
Bu komut sistem paketlerini, Flatpak'ları ve aygıt yazılımını (BIOS/UEFI, SSD) sırayla günceller. Yeni çekirdek gelirse yeniden başlatmanı söyler.
Anlık görüntüler ve geri dönüş
Kurulumda disk Btrfs seçildiyse (varsayılan) sistem her güncellemeden önce ve sonra kendi fotoğrafını çeker. Ev klasörün (belgeler, ayarlar) bu görüntülere girmez; geri dönüş belgelerine dokunmaz.
Bir güncellemeden sonra sistem açılmıyorsa:
- Bilgisayarı aç. Menü görünmüyorsa açılırken Esc'ye (eski BIOS'ta Shift'e) bas.
- MHMT Linux anlık görüntüleri'ni seç, güncellemeden önceki görüntüyü seç. Sistem o hâliyle açılır. Bu oturumda yaptığın değişiklikler kaydedilmez.
- Kalıcı olarak geri dönmek için terminalde:
mhmt anlik liste
sudo mhmt anlik geri-don <no>
- Bilgisayarı yeniden başlat.
Eski sistem @eski-<tarih> adıyla saklanır. Yer açmak için: sudo mhmt anlik temizle. Büyük bir değişiklikten önce elle görüntü almak için: sudo mhmt anlik al "açıklama".
Grafik kartı (NVIDIA)
Kurucu NVIDIA kartı algılarsa sürücüyü kendisi kurar.
Secure Boot açıksa kurulum sonunda 8 haneli bir kod gösterilir; kod /root/mhmt-mok.txt dosyasında da durur. İlk yeniden başlatmada mavi ekranda şu adımları izle: Enroll MOK › Continue › Yes, kodu yaz, Reboot.
Laptopta (hibrit grafik) programlar varsayılan olarak tümleşik kartta açılır. Ayrık kartta açmanın yolları:
- Menüde uygulamaya sağ tık › Ayrık grafik kartıyla çalıştır
- Terminalde:
prime-run <program> - Steam'de oyuna sağ tık › Özellikler › Başlatma seçenekleri:
prime-run %command%
Güvenlik ve gizlilik
Güvenlik duvarı açık gelir: dışarıdan gelen bağlantılar kapalı, yalnız KDE Connect (telefon) ve LocalSend açık. Ayarlar › Güvenlik Duvarı'ndan kural eklenir.
SSH sunucusunu açarsan bağlantıya da izin ver:
sudo systemctl enable --now ssh
sudo ufw allow ssh
Rastgele MAC adresi ve şifreli DNS varsayılan kapalıdır. MHMT Merkezi › Bakım'dan ya da terminalden açılır:
sudo mhmt ag mac ac
sudo mhmt ag dns ac
mhmt ag durum
Bazı kurum ağları MAC adresini kayıt eder. Otel ve kafe giriş sayfaları şifreli DNS ile açılmayabilir; o zaman sudo mhmt ag dns kapat.
Firefox telemetri ve sponsorlu içerik olmadan, reklam engelleyici uBlock Origin ile gelir.
Pil: laptop destekliyorsa şarj %80'de durur (pil ömrü için). Ayarlar › Güç Yönetimi'nden değiştirilir.
Kısayollar
| Tuş | İş |
|---|---|
| Meta | Uygulama menüsü |
| Alt+Boşluk | Başlatıcı (KRunner): uygulama, dosya, hesap, "kur" önerisi |
| Ctrl+Alt+T | Terminal (Konsole) |
| Meta+E | Dosyalar (Dolphin) |
| Meta+V | Pano geçmişi |
| Meta+Shift+S | Bölge ekran görüntüsü |
| Ekran görüntüsü | |
| Meta+L | Ekranı kilitle |
| Ctrl+Esc | Sistem İzleyici |
| Meta+Ok tuşları | Pencereyi ekranın yarısına yasla |
Oyunda performans göstergesi (MangoHud): Steam başlatma seçeneği mangohud %command%, oyunda Sağ Shift+F12 aç/kapat.
Terminal
mhmt komutunun her alt komutu Türkçe ve İngilizce yazılabilir (mhmt uygulama = mhmt app). Hepsini görmek için: mhmt yardim.
| Komut | İş |
|---|---|
mhmt uygulama liste |
Uygulama kataloğu ve durum |
sudo mhmt guncelle |
Her şeyi güncelle |
sudo mhmt anlik geri-don <no> |
Anlık görüntüye dön |
mhmt kutu olustur ubuntu |
Ubuntu kutusu (Distrobox): başka dağıtımın programlarını çalıştırma |
mhmt destek |
Sorun bildirimi arşivi |
mhmt surum |
Sürüm |
Terminal istemi bulunduğun klasörü ve Git dalını gösterir. Bir komut hata verirse istemde kırmızı ✗kod çıkar. Kurulu olmayan bir programın adını yazarsan kurma komutu önerilir.
Sorun bildirme
mhmt destek
Bu komut ev klasörüne mhmt-destek-<tarih>.tar.gz dosyası yazar. Dosya hiçbir yere gönderilmez. Makine adı, kullanıcı adları ve MAC adresleri maskelenir; açıp içine bakabilirsin. Sistem günlüklerinin tamamı için: sudo mhmt destek.